Ne postoji direktan ekvivalent EU programa “Konkurentnost i kohezija” za Bosnu i Hercegovinu.
Međutim, postoji vrlo važan i sveobuhvatan mehanizam finansijske podrške EU namijenjen upravo zemljama kandidatima kao što je BiH, koji u velikoj mjeri sliči strukturom i ciljevima tom programu.
Glavni instrument EU za BiH je Instrument pretpristupne pomoći (IPA III).
Evo detaljnije razlike i objašnjenja:
1. Instrument pretpristupne pomoći (IPA III) – “Ekvivalent” za BiH
IPA III je okvirni finansijski instrument EU za period 2021-2027. namijenjen zemljama kandidatima i potencijalinim kandidatima. Njegovi ciljevi su uskladeni sa onima koji se inače postižu kroz fondove kao što su Konkurentnost i Kohezija, ali su prilagođeni fazi u kojoj se BiH nalazi – pripremi za članstvo u EU.
IPA III ima pet glavnih komponenti (“pods”), koje pokrivaju slična područja:
- POD I: Reforme u funkciji približavanja EU (Pravna država, temeljna prava, uprava…)
- POD II: Socio-ekonomsko i teritorijalno razvojno uklapanje (Ovo je najsličnije “Koheziji”)
- POD III: Unutrašnje tržište, konkurentnost i preduzetništvo (Ovo je najsličnije “Konkurentnosti”)
- POD IV: Strategke i evropske investicije u infrastrukturu (Željeznice, putevi, energetika, okoliš)
- POD V: Ruralni razvoj
Kao što vidite, POD II i POD III izravno se preklapaju sa ciljevima Programa Konkurentnost i Kohezija. Glavna razlika je u tome što se sredstva iz IPA III ne dodjeljuju direktno kompanijama ili jedinicama lokalne samouprave na isti način kao u EU, već se implementiraju kroz:
- Grantove za konkretne projekte (npr. za preduzeća, civile društvo, obrazovne ustanove).
- Blago povoljne kredite preko evropskih banaka (npr. EIB, EBRD).
- Tehničku pomoć za pripremu projekata i jačanje kapaciteta institucija.
2. Ključna Razlika: Status i Način Pristupa
| Karakteristika | EU “Konkurentnost i Kohezija” | IPA III za Bosnu i Hercegovinu |
|---|---|---|
| Status | Za pune članice EU | Za zemlje kandidate u pretpristupnom periodu |
| Cilj | Jačanje ekonomske, socijalne i teritorijalne kohezije unutar EU | Priprema zemlje za članstvo i usvajanje acquis-a EU |
| Upravljanje | Dijelom upravljaju nacionalne/i regionalne vlasti (princip suuprave) | Većim dijelom upravlja Delegacija EU u BiH, u saradnji s vlastima BiH |
| Direktan pristup | Kompanije i lokalne samouprave mogu direktno konkurtisati za sredstva | Pristup je često posredan, kroz projekte koje raspisuje EU Delegacija ili kroz domaće institucije koje su osnažene da upravljaju sredstvima. |
3. Domaći Programi koji se Nadovezuju
BiH i njeni entiteti također imaju svoje strateške dokumente za regionalni i ekonomski razvoj koji se pokušavaju uskladiti sa politikama EU i “premostiti” ka IPA fondovima. Primjeri uključuju:
- Strategija ruralnog razvoja Bosne i Hercegovine
- Razvojne strategije entiteta (FBiH, RS) i Brčko Distrikta
- Programi potpore malim i srednjim preduzećima koji se finansiraju iz domaćih budžeta, ali i kroz IPA projekte.
Gdje možete pronaći informacije i konkretne pozive?
Ako tražite mogućnosti za finansiranje (bilo da ste preduzeće, NGO, općina ili pojedinac), evo ključnih izvora:
- Web stranica Delegacije EU u BiH: Ovo je najvažniji izvor. Imaju sekciju “Tenderi i grantovi” gdje objavljuju sve otvorene pozive.
- Stranice nadležnih ministarstava:
- Ministarstvo vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH
- Entitetska ministarstva finansija i ekonomskih poslova
- Erasmus+: Za obrazovanje, obuku i mlade.
- Horizont Evropa: Za nauku i istraživanje (BiH ima pridruženi status).
Zaključak:
Umjesto jednog unificiranog “Programa Konkurentnost i kohezija”, Bosna i Hercegovina kao zemlja kandidat koristi Instrument pretpristupne pomoći (IPA III). Ovaj instrument služi kao temelj za buduće korištenje pravih fondova EU, a njegove komponente Socio-ekonomski razvoj i Konkurentnost direktno odgovaraju ciljevima kohezijske i konkurentnosne politike EU. Praktičan pristup ovim sredstvima je preko tendera i grantova koje objavljuje Delegacija EU u BiH.